Iedereen heeft wel eens last van hoofdpijn. Maar sommige mensen meer dan anderen en een aantal duikers klaagt nagenoeg voortdurend over hoofdpijn. Is daar wat tegen te doen?
Oorzaken
Het lastige van hoofdpijn is dat het zoveel verschillende oorzaken kan hebben. Je kunt hoofdpijn krijgen door een matige nachtrust, maar ook doordat je teveel koffie hebt gedronken (cafeïne) of omdat je gevoelig bent voor pijnstillers.
Omdat hoofdpijn meestal niet duidt op iets ernstigs en we gewend zijn het af en toe te hebben, laten we het vaak maar op zijn beloop. Toch is het niet altijd nodig om hoofdpijn te krijgen. Er is soms best wat tegen te doen en je kunt het ook proberen te voorkomen.
Spieren
Hoofdpijn kan onder andere ontstaan doordat de schouder- en nekspieren te lang aangespannen blijven. Iets wat je tegen kunt komen bij mensen die langer onder een bepaalde spanning of stress gebukt gaan.
Maar hetzelfde verschijnsel kan ook bij duikers ontstaan wanneer het vest niet goed zit of niet goed wordt gedragen. Vooral bij langer wachten langs de waterkant met te zware duikspullen aan of zitten in een zodiac waarbij het vest spierkracht in schouders en nek vergt, kan dit veroorzaakt worden.
Een dergelijke hoofdpijn wordt wel ‘spanningshoofdpijn’ genoemd en kan voorkomen worden door de nek en schouders regelmatig te ontspannen. Ga zitten als je lang moet staan met duikspullen aan of steun de fles door deze ergens op te plaatsen. Gebruik liever geen pijnstillers om hoofdpijn te voorkomen en zeker niet dagenlang achter elkaar. Ze zullen het eerder erger dan minder erg maken.
Clusters
Spanningshoofdpijn voel je rond je hele hoofd. Bij clusterhoofdpijn is dat niet het geval. Je voelt dan hoofdpijn aan een kant van het hoofd, rond het oog. Omdat dit soort hoofdpijn vaak terugkomt in een bepaalde periode als een soort aanval (een cluster van aanvallen), wordt het clusterhoofdpijn genoemd.
Het is op dit moment niet bekend waardoor clusterhoofdpijnen ontstaan. Wel weten we dat dit bij mannen meer voorkomt dan bij vrouwen en het meest tussen de twintig en veertig jaar oud. Ook weten we dat een cluster van aanvallen na de periode van aanvallen soms maanden weg kan blijven om vervolgens weer als een cluster terug te komen.
Wat ook bekend is, is dat alcohol een activator kan zijn voor een aanval, net als een langdurige vliegreis. Duikers met clusterhoofdpijn kunnen daarom de pech hebben aan te komen in het land van bestemming om te gaan duiken en daar last te krijgen van hun hoofdpijnen.
Voor dit soort duikers is het extra belangrijk geen alcohol te nuttigen en als het even kan geen medicijnen te slikken die bloedvatverwijdering bewerkstelligen. Daarnaast is het belangrijk om aanraking met stoffen waar je overgevoeligheid voor bent, te voorkomen. Het lichaam maakt dan namelijk histamine vrij. Een stof waarvan we weten dat het de aanvallen van clusterhoofdpijn kan bevorderen.
Omdat gebleken is dat een verlaagde druk (de bergen ingaan) meewerkt aan het ontstaan van de aanvallen, worden deze situaties afgeraden. Overigens is vooral de verminderde hoeveelheid zuurstof waarschijnlijk de oorzaak van deze situatie. In een ziekenhuis wordt ook zuurstof toegediend voor mensen met heel veel last tijdens een aanval. Met nitrox duiken (verhoogd zuurstofgehalte) is daarom ook zeker geen slechte keuze voor duikers die aan clusterhoofdpijnen leiden.
Migraine
Sommige mensen merken al dagen voor een migraine-aanval dat er weer een aan zit te komen. Deze kenmerken zijn per mens verschillend, zoals extra of snel vermoeid, spierpijn of stemming. Migraine is een ziekte. Deze kan net zo goed bij kinderen als volwassen voorkomen, met als vooruitzicht dat het vaak vanaf het vijftigste levensjaar tot minder migraine-aanvallen leidt.
Migraine ontstaat waarschijnlijk doordat er een korte vermindering van bloed in de hersenen optreedt, mogelijk door een (over)prikkeling van de zenuwen. Migraine-aanvallen kunnen eerder worden opgewekt als iemand te weinig heeft gegeten, ineens geen koffie (cafeïne) meer drinkt of te weinig slaap krijgt, maar dit geldt voor lang niet alle mensen die aan migraine leiden.
Duikers met migraine hebben soms op duikvakanties, door de wijziging van temperatuur, eten en slaapritme, een vergrote kans op aanvallen. Heel vervelend, en juist dan, omdat een aanval soms een paar dagen kan duren en het zo heftig kan zijn dat je het duikresort niet uit kunt komen.
Het beste wat je kunt doen als een aanval start is direct rust te nemen. Toch nog een duik maken is geen goed plan. De gevolgen van de aanval duren hierdoor meestal langer en de duik wordt geen feest. Let goed op voldoende voeding, drinken en natuurlijk op voldoende rust.
Voorafgaande aan de vakantie kun je wel proberen de kans op een aanval te voorkomen. Dat doe je vooral door “onthaast” en uitgerust op vakantie te gaan. Een stressvolle periode eindigt in een vakantie vaak als een plotselinge rust en het is juist op een dergelijk moment dat het “los” komt.
Tanden en zo
Door ontstekingen aan het gebit, oogontsteking of een ziekte kan vanzelfsprekend net zo goed hoofdpijn ontstaan. Een bij duikers nogal eens optredende reden is dat de oren of sinussen ontstoken zijn geraakt en dat dit op zijn beurt leidt tot hoofdpijn.
Ook zie je dat, met name beginnende duikers, het mondstuk te klemmend vast proberen te houden waardoor de kaakspier overbelast wordt en voor hoofdpijn zorgt. Hetzelfde komt voor, al is dat wel een stuk minder, bij mensen die hun duikmasker proberen ‘waterdicht’ te houden door hun kaak naar voren te plaatsen of het masker veel te strak aantrekken.
Dit soort hoofdpijnen zijn een reactie op een ‘gebeurtenis’ in het lichaam die je zelf kunt bestrijden door te genezen of het gedrag te veranderen. Om iets dieper op dit laatste in te gaan: hoe eerder je een slechte gewoonte afleert, hoe beter dat gaat. Dus al tijdens de Open Water Diver cursus moet advies gegeven worden over het goed ‘klemmen’ van het mondstuk en ontspannen dragen van het duikmasker. Sommige dingen zijn eenvoudig en moeten ook eenvoudig worden opgelost.
Andere hoofdpijnen
Vanzelfsprekend zijn er nog veel meer oorzaken voor hoofdpijnen te noemen. Denk aan hoofdpijn dat ontstaat tijdens depressies of paniekaanvallen. We kunnen in dit artikel moeilijk ingaan op al deze oorzaken en wat je ertegen kan doen. We hebben daarom een keuze moeten maken.
Wanneer je duikt en regelmatig te maken met hoofdpijn tijdens het duiken, is het verstandig om dat niet te negeren. Als je boven water regelmatig hoofdpijn hebt, dan zul je dat onder water ook hebben, maar als je het onder water veel meer hebt dan bovenwater, dat is er mogelijk sprake van een duikgerelateerde oorzaak en dat is altijd verstandig om daar aandacht aan te spenderen.
Een aantal duikgerelateerde zaken ligt natuurlijk voor de hand, zoals angst of spanning tijdens het duiken of dehydratatie. Maar vraag gerust aan de duikinstructeur of je masker eigenlijk wel goed zit, of jouw houding onderwater correct is en of dat bijvoorbeeld het vest wel goed is afgesteld.
Een probleem met de sinussen of tanden is misschien wat minder snel te duiden maar daar zijn dan ook artsen voor. Neem als uitgangspunt dat het niet normaal is dat je met hoofdpijn duikt en dat als je dat wel doet, er vaak (maar helaas niet altijd) wat aan te doen is.
Epilepsie
Sommige mensen denken dat epilepsie een bepaalde vorm van ernstige hoofdpijn is. Dat kunnen zowat alleen mensen zijn die geen epilepsiepatiënt in hun omgeving hebben.
Epilepsie is namelijk geen hoofdpijn, maar een soort kortsluiting in de hersenen. De opdrachten die de hersenen aan het lichaam geven worden op dat moment in een heel hoog tempo zowat willekeurig door de hersencellen losgelaten waardoor chaos ontstaat. De coördinatie van die opdrachten is op dat moment zoek.
Epilepsie hoort dus niet in het lijstje met hoofdpijnsoorten, hoewel een aanval wel kan leiden tot stevige hoofdpijn. Maar veel epilepsie zul je binnen het duiken ook niet tegenkomen. Omdat je tijdens een epilepsieaanval het bewustzijn kunt verliezen en het lichaam niet meer onder controle hebt, wordt het ten zeerste afgeraden om met epilepsie te duiken. Pas nadat je een lange tijd (vijf jaar) hebt laten zien dat je met behulp van de medicijnen die hiervoor worden voorgeschreven aanvalvrij bent gebleken, kan hier door artsen toestemming voor worden verleend.
Samenvatting
Hoe gek het ook klinkt, over hoofdpijnen weten we dus echt nog niet zoveel. We weten wel dat er verschillende varianten van bestaan en dat er aanwijzingen zijn hoe je kunt helpen voorkomen dat bepaalde varianten jouw duikvakantie komen verpesten. Epilepsie hoort niet in dit rijtje thuis maar moet als aparte aandoening worden beschouwd.



