Deel deze pagina:
FaceBook  Twitter

Misschien heb je het weleens mogen aanschouwen tijdens een nachtduik in tropisch water: je beweegt je hand door het duistere water en plotseling verschijnen er blauwe lichtflitsjes om je heen. Geen sciencefiction, maar pure natuur. Dit fenomeen heet bioluminescentie, en één van de meest spectaculaire veroorzakers zijn dinoflagellaten.  

Dinoflagellaten

Dinoflagellaten zijn eencellige organismen die behoren tot het plankton. Ze komen wereldwijd voor in zeeën en oceanen en sommige soorten daarvan hebben het vermogen om licht te produceren.

Deze soorten zijn microscopisch kleine algen die licht geven als ze worden verstoord. Dit doen ze via een chemische reactie waarbij het enzym luciferase een stof genaamd luciferine omzet, wat resulteert in een blauwgroene gloed.

De lichtproductie is meestal een reactie op mechanische prikkels, bijvoorbeeld golven, stroming of beweging van een duiker. Het is een vorm van verdediging: het licht kan roofdieren afschrikken of grotere roofdieren aantrekken die op de aanvaller jagen.

Dinoflagellaten komen niet op iedere diepte voor. Hun verspreiding hangt sterk af van de soort en de omgevingsfactoren zoals licht, temperatuur, voedingsstoffen en stromingen. De dinoflagellaten die licht produceren, dus bioluminescent zijn, komen vooral voor in de bovenste lagen van de oceaan. Daarom zie je ze meer in ondiep water dan op diepte.

Sommige dinoflagellaten kunnen overigens rode getijden veroorzaken. Dit ontstaat doordat een opeenhoping van cellen plaatsvindt die het water rood kleurt. Soms is dit giftig, dus wel oppassen, maar het is in ieder geval spectaculair om te zien!

Waar komt het voor?

Hoewel dinoflagellaten wereldwijd voorkomen, zijn er bepaalde hotspots waar je als duiker of snorkelaar een grotere kans hebt om de bioluminescentie te ervaren. Denk hierbij aan bijvoorbeeld Mosquito Bay (Puerto Rico). Dit staat bekend als de helderste bioluminescente baai ter wereld. Maar ook Ton Sai Beach (Thailand) is een goede spot. Soms is het licht van de dinoflagellaten daar zelfs zichtbaar vanaf het strand. Dat kan ook voorkomen rond de Maldiven, vooral bij warm weer en weinig maanlicht. Ook in Egypte zijn we dit verschijnsel vaker dan eens tegengekomen.

Het kan echter ook dichter bij huis. Zelf heb ik het hier nooit gezien maar in de Oosterschelde en in het Grevelingenmeer zijn meldingen geweest van bioluminescentie, vooral in warme zomers na een periode van rust in het water.

Omstandigheden

Bioluminescentie is het best zichtbaar bij volledige duisternis. Dus het liefst geen maanlicht en dus ook geen duiklampen aan. ’s Nachts duiken zonder duiklampen wordt vanzelfsprekend afgeraden. Maar als je terugkomt van een duik en je bevindt je in de laatste twee meter boven het Egyptische witte zand, dan is het in mijn ogen een verantwoord risico om even op de knieën te gaan zitten de lampen hiervoor tijdelijk uit te doen, zeker als je op de grond dichtbij elkaar zit en LED-licht gebruikt. De kans dat LED het niet meer doet na uitschakeling is namelijk behoorlijk klein vergeleken met de oudere traditionele duiklampen.

Die plek is sowieso handig omdat het fenomeen meer optreedt in rustig ondiep en warm water zodat je eigen beweging het licht kan triggeren. Door te wapperen met je handen zie je het licht vanzelf oplichten.

Fotografie

Geniet van bioluminescentie maar weet dat het maar moeilijk te fotograferen is. Bioluminescentie is uiterst moeilijk vast te leggen, het levert namelijk maar heel weinig licht op. Toch is het niet onmogelijk. Je hebt in ieder geval een camera nodig met een lange sluitertijd. De camera moet dus gefixeerd worden door hem ergens op te zetten. Doe je dit niet, dan zal het beeld bewogen worden vastgelegd. De ISO van de camera moet hoog worden gezet, maar dat levert ook ruis op. Kortom, geen ideale omstandigheden om foto’s te maken, maar onmogelijk is het dus niet.

Bioluminescentie is een zogenaamde koude lichtproductie, er komt geen warmte bij vrij. Het idee dat het water warmer is waar deze organismen zich bevinden is wat dit betreft dus onzin. Wat wel waar is, is dat we de luciferase-genen binnen de biotechnologie kunnen gebruiken. Dit wordt gedaan om bijvoorbeeld genactiviteit zichtbaar te maken.

Slot

Bioluminescentie bij dinoflagellaten is een van die natuurverschijnselen die je moet beleven om het echt te begrijpen. Als duiker heb je het voorrecht om deze magie van dichtbij te ervaren.

Wanneer je weer in de buurt bent van tropisch water, plan dan een nachtduik, kies je locatie zorgvuldig, en laat je verrassen door dit bijzondere licht in de oceaan. Of, als je heel veel geluk hebt, duik in de Oosterschelde of in het Grevelingenmeer wanneer het een tijdje warm is geweest en het water er rustig bij ligt. Wie weet kun jij dan wel zeggen dat je dit fenomeen in Nederland hebt mogen aanschouwen!

Dive4all is

Aquamed logo
Officieel Aqua Med dealer. Registreer online. 

Mares logo
Officieel Mares Premium Reseller

Dive4all opleidingen worden uitsluitend gegeven door gecertificeerde PADI Instructeurs en Divemasters.

Dive4all PADI school Utrecht

Een vraagje

Van het koraal rond Bonaire is nog maar een fractie over. Zou jij een duikbestemming mijden als het koraal daar ernstig is aangetast?