De naam fytoplankton komt uit het Grieks. Het is samengesteld uit het woord phuton, dat 'plant' betekent, en planktos, wat je mag vertalen met 'zwevend'. Dit is een heel passende naam voor de organismen die we hiermee aanduiden want dat zijn microscopisch kleine, plantaardige organismen die in het water zweven. Ze komen voor in zowel zoet als in zout water.
Hoewel deze kleine “zwevende plantjes” vrijwel niet met het blote oog te zien zijn, zijn ze toch vergelijkbaar met landplanten omdat ze net als hen fotosynthese uitvoeren. Daarbij wordt zonlicht gebruikt om koolstofdioxide en water om te zetten in zuurstof en glucose. Vandaar dat ze zich altijd vlak onder het wateroppervlak bevinden. Daar komt nog voldoende zonlicht terecht.
Belang
Deze kleine plantjes zijn belangrijker dan dat je misschien op het eerste gezicht zou kunnen denken. Ze zijn namelijk verantwoordelijk voor een groot deel van de zuurstofproductie op aarde. Daarnaast vormen ze de basis van de voedselketen in aquatische ecosystemen. Ze worden immers gegeten door zoöplankton en kleine vissen.
Nou ja, kleine vissen. Er zijn ook enorme walvissen die van plankton leven, maar het merendeel wordt toch door het kleinere grut opgepeuzeld.
Onderverdeling
Fytoplanton wordt onderverdeeld in verschillende groepen. De diatomeeën vormen zo’n groep. Deze organismen worden omgeven door een schaal van silica en hebben een karakteristieke, vaak geometrische vorm. Ze zijn een van de meest voorkomende soorten fytoplankton en spelen een belangrijke rol in de mariene voedselketen
De groenwieren is een andere groep. Deze bevatten echt chlorofyl en zijn meestal te vinden in zoet water.
Wat minder bekend zijn de dinoflagellaten. Deze hebben twee flagellen (soort zweepstaartjes) waarmee ze kunnen bewegen. Een aantal soorten dinoflagellaten heb je misschien wel eens gezien omdat ze licht kunnen geven (bioluminescentie). Prachtig bij nachtduiken in tropisch water!
Sommige soorten dinoflagellaten kunnen echter ook een giftige algenbloei veroorzaken, bekend als roodtij. Door de massale groei van dinoflagellaten treedt dat op en het water krijgt dan een roodachtige kleur. Omdat deze algen toxines (giften) produceren worden ze in deze grote aantallen schadelijk voor andere organismen zoals vissen en zelfs voor mensen.
Als laatste groepen kennen we binnen fytoplankton de zogenaamde microflagellaten en de cyanobacteriën. Over deze laatste groep hebben we het wel eens vaker gehad in ons artikel over blauwalgen. Ook zij kunnen zorgen voor een flinke overlast wanneer er teveel van in het water voorkomen.
De microflagellaten lijken sterk op de dinoflagellaten maar zijn een stuk kleiner. Ze spelen een belangrijke rol bij de recycling van voedingsstoffen in het water.
Aandacht
De laatste tijd is er veel extra aandacht voor fytoplankton. Dit komt omdat we te maken hebben met nogal wat milieuveranderingen en dat kan veel effect hebben op het fytoplankton.
Juist omdat fytoplankton zo belangrijk voor ons is, houden onderzoekers veranderingen in de populaties en soorten binnen het fytoplankton goed in de gaten en proberen ze daarmee aanwijzingen te vinden over de gezondheid van het mariene milieu en de effecten van klimaatverandering en vervuiling op onze gezondheid.
Fytoplankton vormt nu eenmaal de basis van de mariene voedselketen. Het wordt gegeten door zoöplankton en allerlei andere dieren die op hun beurt weer voedsel zijn voor grotere vissen en uiteindelijk de mens. Omdat het fytoplankton verantwoordelijk is voor ongeveer de helft van alle zuurstofproductie op aarde, betekent schade aan fytoplankton een directe bedreiging, ook voor de mens.
Maar dat is niet alles. Fytoplankton speelt een belangrijke rol in de koolstofcyclus door koolstofdioxide uit de atmosfeer op te nemen en het om te zetten in organisch materiaal. Dit helpt bij het reguleren van het klimaat en het verminderen van de opwarming van de aarde. Als het fytoplankton afneemt, neemt deze werking natuurlijk ook af en warmt de aarde dus sneller op.
Bedreiging
Het is daarom heel belangrijk dat we weten of fytoplankton bedreigd wordt en zo ja of we hier iets tegen kunnen ondernemen. Inmiddels weten we zeker dat een deel van het fytoplankton wordt bedreigd. En dat door verschillende factoren. De opwarming van de oceanen heeft bijvoorbeeld een negatieve invloed op fytoplankton. Dit ontstaat voornamelijk omdat hogere watertemperaturen het bemoeilijken om voor fytoplankton voedselrijk water uit de diepere waterlagen in het ondiepe water te krijgen.
Maar pesticiden en zware metalen eisen soms ook hun tol. En onderschat niet welke effecten de verzuring van de oceanen met zich meeneemt voor het fytoplankton. Net als het steeds troebeler worden van het water waardoor het zonlicht minder diep kan reiken.
Kortom, fytoplankton wordt bedreigd en dat door factoren waarvan verwacht wordt dat ze verder zullen toenemen als we daar niets tegen ondernemen. Het zijn factoren waar we weinig aan blijken te kunnen veranderen zonder dat drastische maatregelen genomen worden. Maar deze bedreigingen zullen toch, wanneer we ze niet inperken, ernstige gevolgen kunnen opleveren voor de voedselketen en de zuurstofproductie.
Beschermen
De mensheid kan fytoplankton beschermen door de vervuiling te verminderen, klimaatverandering tegen te gaan en dat soort maatregelen te nemen. Nu zou je kunnen denken dat je wat dat betreft als duiker weinig kunt doen, maar dat is toch niet waar.
Alle verandering begint bij bewustwording. We kunnen, zeker als duikers, mensen laten zien wat er gebeurt en wat er tegen gedaan moet worden. We kunnen het bewustzijn helpen te vergroten. En als we dat doen dan groeit het aantal mensen dat het belang gaat inzien om actie te ondernemen.
De vervuiling zal door toenemend bewustzijn afnemen, het energiegebruik zal worden ingeperkt en we gaan de klimaatverandering daardoor aanpakken. Alles begint met bewustwording. Is dat er eenmaal, dan volgt de oplossing (zowat) vanzelf!



